Traktat z Northolt. Co rzeczywiście podpisali Tusk i Starmer.

Co podpisano - fakty

W środę 27 maja 2026 r. premierzy Donald Tusk i Keir Starmer podpisali w bazie sił lotniczych Northolt pod Londynem Traktat o Partnerstwie w Dziedzinie Bezpieczeństwa i Obronności. Miejsce podpisania - bunkier Bitwy o Anglię - jest świadomym odwołaniem do historii Dywizjonu 303. Dokument znany jest jako Traktat z Northolt. Wymaga ratyfikacji przez parlamenty obu państw, co oznacza, że jego wejście w życie nastąpi po procedurze sejmowej i brytyjskiej.

Według komunikatu KPRM oraz brytyjskiego Foreign Office, traktat wpisuje się w serię umów dwustronnych zawieranych przez Polskę: po traktacie z Francją (Nancy 2025) i przed planowanym na czerwiec 2026 r. traktatem z Niemcami. Strona brytyjska określa go jako "największy postęp w relacjach obronnych z Polską od pokolenia", strona polska jako "wzmocnienie NATO, nie konkurencję dla współpracy transatlantyckiej".

Klauzula obronna - rdzeń prawny

Kluczowym elementem traktatu jest punkt 2 - dwustronna klauzula obronna. Według ustaleń "Rzeczpospolitej" zapis jest prawnie wiążący i wymaga ratyfikacji parlamentarnej. Polska i Wielka Brytania zobowiązują się do wzajemnego udzielenia sobie pomocy zbrojnej w wypadku agresji na jedno z państw - niezależnie od zobowiązań wynikających z członkostwa w NATO (art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego).

To rozwiązanie analogiczne do polsko-francuskiego Traktatu z Nancy (2025). Premier Tusk wyjaśnił, że konstrukcja prawna jest świadoma: w sytuacji, w której Sojusz Północnoatlantycki potrzebowałby czasu na uzgodnienie wspólnej odpowiedzi, dwustronne klauzule obronne mają umożliwić "szybkie reakcje" Francji i Wielkiej Brytanii - obok, a nie zamiast art. 5. Eksperci - w tym dr Aleksy Borówka z Instytutu Nowej Europy w komentarzu dla "Faktu" - określają to jako "polisę ubezpieczeniową na wypadek, gdyby w krytycznym momencie wewnątrz całego NATO zabrakło jednolitej woli politycznej".

To nie jest zamiast, to nie jest obok NATO. To wzmocnienie struktury sojuszniczej dwustronnym zobowiązaniem o własnej dynamice prawnej i operacyjnej. Donald Tusk, konferencja prasowa, Londyn, 27 maja 2026 r.

Czternaście obszarów współpracy

Brytyjski Foreign Office opublikował 27 maja 2026 r. listę czternastu obszarów projektowych wdrażających traktat. Najważniejsze z nich:

1. Wspólny rozwój uzbrojenia. Polska i Wielka Brytania mają stać się wspólnymi europejskimi liderami w produkcji rakiet nowej generacji - powietrze-powietrze, naziemnej obrony powietrznej oraz uzbrojenia lądowego. Konkretnie zapowiedziano koprodukcję pocisków obrony powietrznej średniego zasięgu nowej generacji.

2. Partnerstwo Strategiczne Lądowe (Strategic Land Partnership). Wielkoskalowe wspólne ćwiczenia sił lądowych ukierunkowane na zwalczanie dronów, walkę elektroniczną i obronę przeciwrakietową. Wspólne doktryny operacyjne.

3. Bezpieczeństwo morskie. Współpraca na Morzu Bałtyckim i Morzu Północnym, wspólne szkolenie załóg fregat nowej generacji, koordynacja Joint Maritime Security Centres, ochrona infrastruktury krytycznej (rurociągi, kable podmorskie).

4. Cyberbezpieczeństwo. Współpraca w obszarze defensywnym między ABW, SKW oraz brytyjskim GCHQ i National Cyber Force. Wspólne działania w sferze atrybucji wrogich operacji oraz sankcji cybernetycznych.

5. Przeciwdziałanie zagrożeniom hybrydowym. Nowa umowa wykonawcza oraz powołanie UK-Poland Counter-Hybrid Working Group. Wspólne działania wobec dezinformacji i operacji wpływu Rosji (Foreign Information Manipulation and Interference - FIMI).

6. Współpraca wywiadowcza. Pogłębiona wymiana informacji w sprawach rosyjskich operacji, cyberataków oraz nielegalnej migracji - choć szczegóły operacyjne pozostają niejawne.

7. Migracja nieregularna. Wspólny plan działań przeciwko sieciom przemytniczym, monitorowanie granic z wykorzystaniem nowych technologii, wymiana wywiadowcza.

Pozostałe obszary obejmują: koordynację sankcji wobec Rosji, walkę z wrogim wykorzystaniem dronów, współpracę naukowo-techniczną (kwanty, kosmos, ESA), bezpieczeństwo zdrowotne (zagrożenia CBRN), bezpieczeństwo energetyczne (wodór, modernizacja sieci), wzajemne wymiany dyplomatyczne. Pełna lista dostępna jest w komunikacie brytyjskiego rządu z 27 maja 2026 r.

Co traktat NIE zawiera

Trzy ograniczenia istotne dla pełnego obrazu:

• Brak literalnego objęcia parasolem nuklearnym. Podobnie jak Traktat z Nancy, tekst nie zawiera jednoznacznej klauzuli o brytyjskim parasolu atomowym dla Polski. W przypadku Francji pojawił się "dopisek" w postaci zapowiedzi ćwiczeń lotniczych ze scenariuszem nuklearnym; w przypadku Wielkiej Brytanii analogicznego sygnału na chwilę publikacji jeszcze nie ma.
• Brak automatycznej klauzuli pomocy zbrojnej. Telewizja TVP World w komentarzu z 27 maja 2026 r. wprost cytuje ekspertów: "nie są to automatyczne gwarancje". Klauzula obronna jest prawnie wiążąca, ale uruchomienie pomocy zbrojnej wymaga decyzji politycznej.
• Brak nowych zobowiązań finansowych UE. Wielka Brytania pozostaje poza UE od 2020 r. Traktat z Northolt jest porozumieniem dwustronnym i nie wchodzi w architekturę art. 42 Traktatu Lizbońskiego.

Druga strona debaty - głosy sceptyczne

Ed Arnold, doradca obronny z Royal United Services Institute (RUSI), w komentarzu dla BBC z 27 maja 2026 r. wyraził sceptycyzm: "szczerze mówiąc, [wpływ tego traktatu] - nie". Arnold wskazuje, że Polska i Wielka Brytania już zawarły porozumienia obronne w latach 2017 i 2023, a nowy dokument w znacznej mierze powtarza wcześniejsze ustalenia, dodając obszary migracji i hybrydowe. Jego główne ostrzeżenie: łączenie różnych obszarów polityki w jednym traktacie tworzy ryzyko, że spór w jednej dziedzinie (np. migracja) może osłabić współpracę w innych (obronność).

Z innej strony - Chatham House w analizie z 28 maja 2026 r. wskazuje, że bez równoległego utworzenia European Defence Union i wzmocnienia art. 42 Traktatu Lizbońskiego, sieć dwustronnych traktatów pozostaje fragmentaryczna. Krytycy z perspektywy europejskiej argumentują, że Polska powinna kłaść większy nacisk na strukturalne wzmocnienie UE w obszarze obrony, nie tylko na układy dwustronne.

Brytyjskie media - Financial Times, The Times, The Telegraph - w przeważającej części oceniają traktat pozytywnie, akcentując konkretne projekty zbrojeniowe (program rakietowy, obrona przeciwlotnicza, wywiad). FT podkreśla, że "centrum europejskiej polityki bezpieczeństwa coraz wyraźniej przesuwa się w stronę Europy Środkowo-Wschodniej". Skala oceny jest jednak znacznie umiarkowana w porównaniu z polskimi nagłówkami określającymi traktat mianem "historycznego".

Status prawny - co musi się jeszcze stać

Ocena LEX NOSTRA Review

Traktat z Northolt jest dla Polski wartościowy z trzech powodów. Po pierwsze, dywersyfikuje sieć sojuszy bilateralnych w warunkach niepewności wokół zaangażowania USA w bezpieczeństwo europejskie. Po drugie, zawiera konkretne projekty przemysłowe (koprodukcja pocisków, CAMM-ER, NAREW) wzmacniające polski potencjał obronny. Po trzecie, formalizuje współpracę wywiadowczą i cyber - obszar, w którym polskie instytucje mają wiele do zyskania na brytyjskim doświadczeniu.

Zarazem należy zachować trzeźwość. Krytyka RUSI ma podstawy: wiele zapisów traktatu odzwierciedla wcześniejsze ustalenia, a klauzula obronna - choć wiążąca prawnie - nie zastąpi rzeczywistej szybkości decyzyjnej w sytuacji kryzysowej. Polska siła wynika z konsekwencji: utrzymania jednolitej linii politycznej wobec Rosji, wiarygodności sojuszniczej, realnych zdolności militarnych. Traktat jest narzędziem, nie polisą ubezpieczeniową w sensie automatyzmu.

Kluczowym testem będą najbliższe miesiące: ratyfikacja parlamentarna (oba kraje), uruchomienie pierwszych projektów wykonawczych oraz - co najtrudniejsze - utrzymanie spójności politycznej między Warszawą a Londynem w warunkach kolejnej kadencji rządów. Traktat dwustronny działa tylko wtedy, gdy obie strony chcą go egzekwować.

LEX NOSTRA Review będzie śledzić: przebieg ratyfikacji, kolejne projekty wykonawcze, ewentualne przeszkody legislacyjne oraz porównanie wejścia w życie z analogicznym Traktatem z Nancy.