Nadchodzący kryzys odstraszania NATO. Gwarancje jądrowe nie zastąpią wojsk USA w Europie.

Tekst Mariny Henke i Aleksandra Lankowskiego w Foreign Affairs - "The Coming Crisis of NATO Deterrence" z 27 maja 2026 roku to wpływowy głos w trwającej debacie o przyszłości amerykańskiego parasola jądrowego nad Europą. Autorzy formułują tezę: gwarancje jądrowe USA nie mogą zastąpić obecności amerykańskich sił konwencjonalnych na kontynencie europejskim. Ich zdaniem to żołnierze na ziemi - nie parasol nad nią - są fizycznym ucieleśnieniem gwarancji.

Henke i Lankowski piszą w kontekście dwóch wydarzeń z ostatnich tygodni. Pierwsze - decyzja Pentagonu o ograniczeniu obecności amerykańskich myśliwców w Europie o jedną trzecią (Defense News, 27.05.2026). Drugie - ogłoszona przez prezydenta Macrona 5 marca 2026 doktryna "forward deterrence", przewidująca rozszerzenie francuskiego parasola jądrowego na sojuszników europejskich, do której dołączyło osiem państw, w tym Polska (BBC, 2.03.2026; CNBC, 5.03.2026). Czy ta zmiana oznacza koniec epoki "extended deterrence", czy raczej jej punktową korektę - pozostaje przedmiotem sporu między ośrodkami analitycznymi, do czego wracamy niżej.

Co konkretnie mówi Foreign Affairs

Henke i Lankowski formułują trzy tezy, które składają się na ich diagnozę stanu odstraszania w NATO:

Po pierwsze, autorzy przypominają, że parasol jądrowy w klasycznej formule "credibility through presence" zakładał, że obecność wojsk amerykańskich na ziemi sojusznika podnosi koszt rosyjskiego ataku do poziomu nie do uniesienia - bo każdy atak konwencjonalny natychmiast oznaczałby zaangażowanie amerykańskich żołnierzy jako automatyczny tripwire. Ich zdaniem ograniczenie tych sił zmienia logikę odstraszania z fizycznej na deklaratywną.

"Wojska USA w Europie nie są substytutem dla parasola jądrowego. Parasol jądrowy nie jest substytutem dla wojsk USA."
- M. Henke, A. Lankowski, Foreign Affairs, 27.05.2026

Po drugie, autorzy argumentują, że amerykańska doktryna jądrowa w jej obecnym kształcie nie jest - ich zdaniem - dostosowana do scenariuszy konwencjonalnych konfliktów o ograniczonym zasięgu. Użycie broni jądrowej w odpowiedzi na rosyjskie działania na granicy państw bałtyckich czy w Mołdawii byłoby - jak piszą - tak nieproporcjonalne, że niewiarygodne. To w ich diagnozie tworzy przestrzeń dla agresji poniżej progu, który skłoniłby USA do użycia broni jądrowej.

Po trzecie, autorzy formułują rekomendację dla NATO: pilne rozwinięcie "deep conventional deterrence" - długoterminowej, konwencjonalnej zdolności uderzenia w głąb terytorium Rosji, która w ich propozycji ma uzupełnić parasol jądrowy. W ich modelu wymaga to inwestycji w rakiety dalekiego zasięgu, siły lądowe na flance wschodniej i europejski przemysł obronny zdolny do produkcji amunicji precyzyjnej w skali, której Europa obecnie nie ma.

Druga strona debaty - co mówią CSIS, Carnegie i Stimson

Teza Henke i Lankowskiego nie jest w środowisku analitycznym przyjmowana bezdyskusyjnie. Center for Strategic and International Studies (CSIS) zajął stanowisko bardziej powściągliwe. W analizie Heather Williams "Can France and the United Kingdom Replace the U.S. Nuclear Umbrella?" - opublikowanej w kwietniu 2025 i podtrzymanej w sesji Trilateral Track 2 Nuclear Dialogues z 12 lutego 2026 - CSIS argumentuje, że mimo zmian w retoryce administracji USA "nie ma decyzji w Waszyngtonie, które redefiniowałyby rolę USA w extended deterrence w NATO". Kilkaset amerykańskich głowic w Europie stoi tam od lat pięćdziesiątych i ich obecność jako taka nie jest kwestionowana.

Carnegie Endowment w analizie "Taking the Pulse: Is France's New Nuclear Doctrine Ambitious Enough" (12.03.2026) zaznacza, że francuska doktryna "forward deterrence" Macrona uzupełnia, a nie zastępuje amerykańskiego odstraszania w Europie. Sami autorzy z Paryża podkreślają komplementarność wobec NATO. Identycznie brzmi deklaracja Northwood z 2025 roku (USA-Francja-Wielka Brytania) oraz komunikaty BBC z 2 marca 2026 o nowej inicjatywie "advanced deterrence" ośmiu państw europejskich.

Bardziej krytycznie do możliwości europejskiego odstraszania niezależnego od USA podchodzi Stimson Center ("Considering a European Nuclear Deterrent", 4.05.2026): wymagałoby to wieloletnich inwestycji i głębokiej koordynacji doktrynalnej, której Europa obecnie nie ma.

Z perspektywy LNR oznacza to, że na maj 2026 mamy w środowisku transatlantyckim co najmniej dwa odróżnialne poglądy. Jeden mówi o końcu epoki extended deterrence (Henke, Lankowski, część europejskich ośrodków). Drugi - o jej ewolucji bez kontynentalnego przełomu (CSIS, Carnegie, oficjalne komunikaty Paryża i Londynu). Polski czytelnik powinien znać oba głosy. Każdy ma prawo sam zdecydować, który jest bliższy rzeczywistości.

Co to oznacza dla Polski

Niezależnie od tego, która strona w debacie ma rację, Polska leży w miejscu, gdzie konsekwencje obu scenariuszy są namacalne. Trzy wnioski operacyjne, które LNR uznaje za sensowne dla Warszawy:

Czego brakuje w polskiej debacie

Dyskusja o przyszłości odstraszania w NATO toczy się intensywnie w ośrodkach analitycznych w USA, Wielkiej Brytanii i Francji. W polskim mainstreamie informacyjnym - na koniec maja 2026 - jest obecna w stopniu mniejszym, niż sugerowałaby jej waga praktyczna. Rola LEX NOSTRA Review polega na uzupełnieniu tej luki: na podawaniu polskiemu czytelnikowi głosów z tej debaty z różnych nurtów intelektualnych, nie tylko jednego.

W kolejnym numerze wracamy do tematu z perspektywy traktatowej - klauzula art. 5 w świetle ewolucji amerykańskiej doktryny obronnej 2026, doktryna "forward deterrence" Macrona i konsekwencje dla państw, które już do niej przystąpiły.