Czy Waszyngton wesprze libijską mapę drogową ONZ czymś więcej niż tylko retoryką?

30 sierpnia 2026 roku przedstawiciele rywalizujących obózów politycznych i siłowych Libii podpisali wynegocjowane przy udziale ONZ porozumienie mające rozstrzygnąć spór o zasady i podstawę konstytucyjną wyborów krajowych, zablokowanych od 2021 roku. Izba Reprezentantów (HOR) i Wysoka Rada Państwowa (HSC) muszą zatwierdzić porozumienie do końca września, a mandat Misji Wsparcia ONZ w Libii (UNSMIL) wygasa 31 października. Dokument powstał w ramach tzw. „Smaller Convening” (formuła 4+4) – po dwóch przedstawicieli Rządu Jedności Narodowej, dowództwa Chalify Haftara, HOR i HSC – podczas negocjacji rozpoczętych w Rzymie 29 kwietnia, kontynuowanych przez siedem rund w Tunezji i zakończonych podpisaniem w Trypolisie. Porozumienie utrzymuje dotychczasowe prawo wyborcze przy poprawkach spornych zapisów, zezwala wojskowym na głosowanie i kandydowanie, dopuszcza podwójnych obywateli pod warunkiem zrzeczenia się innego obywatelstwa, rozdziela wyniki prezydenckie i parlamentarne oraz znosi drugą turę wyborów prezydenckich przy wyniku powyżej 50 procent. Strony zobowiązują się do przeprowadzenia wyborów w ciągu 24 miesięcy pod jedną władzą wykonawczą, nie precyzując jednak, jak taka jednolita władza miałaby powstać.

Poparcie dla porozumienia pozostaje warunkowe. Premier Abdulhamid Dbeibah określił je jako ważny krok ku zakończeniu okresu przejściowego, a Chalifa Haftar poparł jego wynik. Przewodniczący HOR Aguila Saleh uzależnił swój akces od zgodności z obowiązującymi ramami konstytucyjnymi, w tym z libijskim porozumieniem politycznym z 2015 roku, a przewodniczący HSC Mohammed Takala nie pojawił się na podpisaniu – jego rada ostrzegła przed „narzucaniem rozwiązań spoza libijskich ram instytucjonalnych”. Przewodniczący Rady Prezydenckiej Mohammed Menfi, który krytykował rozmowy jako tajne i podatne na wpływy zewnętrzne, wydał dekret powołujący konkurencyjny skład Wysokiej Narodowej Komisji Wyborczej. Artykuł ostrzega, że zarówno HOR, jak i HSC mogą storpedować proces bez formalnego odrzucenia porozumienia – poprzez brak zwołania posiedzenia, brak kworum lub dołączanie warunków otwierających na nowo ustalone kwestie, jak miało to miejsce po porozumieniu z 2015 roku (blokowanie w Tobruku uznania Rządu Zgody Narodowej, wotum nieufności z sierpnia 2016 roku).

Autorzy rekomendują Waszyngtonowi trzy działania: zwołanie podczas tygodnia wysokiego szczebla Zgromadzenia Ogólnego ONZ kolejnego spotkania wyższych urzędników ds. Libii i uzyskanie wspólnego oświadczenia popierającego porozumienie 4+4 (zamiast dotychczasowego oświadczenia przewodniczącego, jak w 2025 roku, z udziałem m.in. Turcji, Egiptu, Kataru, Arabii Saudyjskiej, ZEA, Francji, Niemiec, Włoch i Wielkiej Brytanii); współpracę misji USA przy ONZ z Wielką Brytanią (państwem-„penholderem” ds. Libii) przy odnowieniu mandatu UNSMIL w październiku, tak by wskazywał obowiązki misji i wymagał raportowania postępów; oraz przygotowanie przez Departament Skarbu (OFAC) i Departament Stanu ukierunkowanych sankcji wobec osób utrudniających transformację polityczną, na mocy rozporządzenia wykonawczego z 2016 roku, przedłużonego przez prezydenta Trumpa w lutym 2026 roku. Główna teza artykułu: porozumienie 4+4 nie gwarantuje wyborów, ale stwarza okazję, by dyplomacja dwustronna USA i prowadzony przez ONZ proces UNSMIL wzajemnie się wzmacniały, zamiast konkurować ze sobą.

Co to oznacza dla Polski