Dlaczego Europy zabrakło w wielkiej debacie o bezpieczeństwie AI

W analizie opublikowanej 18 września 2026 roku Dan Milmo i Aisha Down na łamach Guardiana opisują, dlaczego Europa pozostała nieobecna na najwyższym poziomie globalnej debaty o bezpieczeństwie sztucznej inteligencji. Punktem wyjścia jest poniedziałkowe wystąpienie prezes Europejskiego Banku Centralnego Christine Lagarde, według której Europejczycy mają dwie możliwości: stronić od AI i stracić wzrost gospodarczy albo przyjąć tę technologię i uzależnić się od narzędzi rozwijanych w Stanach Zjednoczonych i Chinach. Autorzy zwracają uwagę, że jeśli zrealizują się najgorsze scenariusze rozwoju AI, technologia dotknie Europy niezależnie od tego, jaki wybór sama uczyni. Nieobecność Starego Kontynentu wiążą przede wszystkim z brakiem firmy technologicznej o skali Apple, Google czy OpenAI oraz lidera wyścigu AI porównywalnego z Anthropic czy Nvidią – Europa jest potęgą regulacyjną, ale nie technologiczną, co osłabia jej wpływ na rozmowę o bezpieczeństwie.

Zapowiedź Ursuli von der Leyen, że zaprosi „główne laboratoria pogranicza” do rozmowy o tym, jak wspierać wysiłki branży na rzecz „wyznaczania tempa pogranicza”, uzyskała zdecydowanie mniej uwagi niż odrzucenie hamowania rozwoju AI przez Donalda Trumpa i Chiny. Lagarde argumentuje, że Europa musi rozwijać własną technologię i budować więcej centrów danych, bo wówczas „groźba odcięcia traci swoją siłę”. Margrethe Vestager, współautorka raportu A Transformative AI Strategy for Europe, ostrzega, że obywatele Europy „już teraz ponoszą gospodarcze i społeczne konsekwencje decyzji podejmowanych gdzie indziej”, i wzywa do budowy odporności na „kryzysy AI”, w tym scenariusz wymknięcia się potężnego modelu spod kontroli. Wskazuje przy tym, że Europa ma głos poprzez unijne rozporządzenie o AI, które nakłada na twórców systemów „wysokiego ryzyka” obowiązek raportowania incydentów bezpieczeństwa. Jej zdaniem trzeba wyjść poza narrację rywalizacji USA–Chiny: „Musi być miejsce dla ludzkości pomiędzy ego przywódców takich jak prezydent Xi i prezydent Trump”.

Autorzy przytaczają również głosy podważające samą diagnozę o europejskim zapóźnieniu. Frederike Kaltheuner z AI Now Institute twierdzi, że teza o poważnym zacofaniu Europy zależy od określonego, agresywnie promowanego przez amerykańskie kierownictwa technologiczne ujęcia AI – zawężającego debatę do idei stale doskonalącego się „pogranicza” i dostępu do niego jako najważniejszego warunku bezpieczeństwa i gospodarki Europy. Wiele firm nie wdraża modeli pogranicza z powodu kosztów i obaw o własne dane, co osłabia ten obraz. Itxaso Dominguez de Olazabal z EDRI przyznaje, że Europa ma problem z konkurencyjnością, ale krytykuje obwinianie za to przepisów i zapowiedzi, że deregulacja pomoże „w wyścigu na dno, by sprawdzić, czy dogonimy big tech”. Georgina Kon z kancelarii Linklaters ocenia, że unijne rozporządzenie o AI nie stanie się globalnym wzorcem – z powodu krytyki obciążeń compliance, opóźnień we wchodzeniu w życie jego części i wąsko europejskiego zasięgu. Kaltheuner ostrzega na koniec, że narracje katastroficzne mogą wepchnąć Europę w jeszcze głębszą zależność: w wizję, w której gospodarka, sektor publiczny i system edukacji działają na modelach i infrastrukturze kontrolowanych przez bardzo niewielką liczbę firm z USA – a to, jak podkreśla, „byłby problem suwerenności”.

Co to oznacza dla Polski